Samora Moises Machel

29 september 1933 - 19 oktober 1986

	Samora Machel werd geboren in Gaza, een van de noordelijke provincies van Mozambique, dat op dat moment nog een Portugese kolonie was. Hij zou de leider worden van de bevrijdingsbeweging die Mozambique naar de onafhankelijkheid leidde en de eerste president van het land. In 1970 werd hij tot voorzitter gekozen van de bevrijdingsbeweging Frelimo, die in 1964 de strijd had aangebonden tegen de Portugese overheersing. Terwijl alle andere koloniale mogendheden de door hen overheerste volkeren onafhankelijkheid verleenden, volhardde Portugal - dat in die tijd een fascistische regering had -  in voortzetting van het kolonialisme. Machel volgde Eduardo Mondlane op, die door de Portugese machthebbers kort daarvoor was vermoord.
Toen hij tot voorzitter van het Frelimo gekozen werd was de beweging intern verdeeld over de inhoud van de strijd. Sommigen vonden dat het doel alleen het verdrijven van de Portugezen moest zijn. Zij propageerden een strijd tegen de blanken en keerden zich ook tegen de blanken binnen Frelimo. Anderen probeerden zich in de vrijheidsstrijd te verrijken of hun persoonlijke macht te vergroten. Ook bestonden er tegenstellingen door rivaliteit tussen volken. Onder leiding van Samora Machel hervond de beweging zijn eenheid en werd een nieuwe koers vastgesteld. Het Frelimo groeide uit van een bevrijdingsbeweging die streeft naar onafhankelijkheid tot een revolutionaire beweging, die een geheel nieuwe samenleving wil opbouwen. Op 7 september 1974 werd in de Zambiaanse hoofdstad Lusaka een akkoord getekend tussen de Portugese regering en Frelimo. Daar werd overeengekomen dat Mozambique op 25 juni 1975 een onafhankelijke staat zou worden.  De onafhankelijkheid werd verleend, maar niet bepaald goedschiks. Kwaad en teleurgesteld over het verlies van hun immense rijkdom vernietigden de kolonisten bij hun vertrek zo ongeveer alles wat bruikbaar was. Machines werden vernietigd en tractoren in zee gereden.  Dit, het gebrek aan onderwijs en de gevolgen van 10 jaar oorlog, maakten dat de jonge onafhankelijke staat tot de armste landen van de wereld ging behoren. Of, zoals de Nederlandse ambassadeur in de hoofdstad Maputo het in 1983 bij het bezoek van Joop de Uijl uitdrukte: het land is zelfs te arm om de statistieken bij te houden waaruit blijkt dat het arm is. De nieuwe onafhankelijke staat verleende steun aan de krachten in Zuid-Afrika die zich verzetten tegen de apartheidspolitiek. Dit kwam het land te staan op economische tegenwerking door het apartheidsregime. Ook steunde het apartheidsregime een beweging, de MNR,  die het de regering van Frelimo omver moest werpen en het land vanaf ongeveer 1982 opnieuw in een oorlog stortte.  Alle tegenwerking liep voor Machel zelf fataal af. Op de avond van zondag 19 oktober 1986, even na  9 uur, stortte zijn vliegtuig kort voor aankomst in de hoofdstad Maputo neer op Zuid-Afrikaans grondgebied. Samora Machel en 33 anderen, waaronder 2 andere leden van de regering, kwamen hierbij om het leven. Er waren 10 overlevenden. De omstandigheden waaronder dit gebeurde zijn nooit helemaal opgehelderd. (Zie het rapport van de Waarheidscommissie)
Zelf herinner ik me twee dingen heel duidelijk van Machel.  Allereerst de beschrijving door onze vriend Ernst Schade, die in in de zeventiger jaren in Mozambique werkte: Machel was niet alleen een leider, maar ook iemand die gewoon bleef doen. Hij sprak burgers aan op hun gedrag en dat maakte indruk. Het mooiste was toen hij zich enigszins verdekt opstelde bij de ingang van het bij zijn kantoor gelegen ziekenhuis op de Avenido Eduardo Mondlane in Maputo. Wie te laat kwam sprak hij aan en wees hij op het belang van ieders inzet voor de opbouw van het land. Een andere diepe indruk hebben zijn de redevoeringen achtergelaten, die hij hield tijdens het congres van Frelimo in 1983. Ik was hierbij als buitenlandse genodigde aanwezig. Zijn redevoeringen waren lang, erg lang zelfs. Toch was het niet vervelend, want het was tegelijk één grote show, vol met humor en voorbeelden die aanspraken, waarbij hij de ideeën uiteenzette die binnen de regering leefden over wat belangrijk was voor de toekomst van het land. De inspiratie die hij gaf aan Mozambique en zijn anti-raciale opstelling zijn mij altijd bijgebleven. Dat maakte het voor mij dan ook niet moeilijk om een naam voor mijn bedrijf te kiezen: Terug naar bovenzijde pagina
NRC Handelsblad: